Camminghaslot bij Ballum

Ligging De Stins lag ten zuiden van het dorp Ballum op een flinke terp, gemeente Ameland.

Tekening van het slot door J. Gardenier Visscher uit eind 18e eeuw

Andere benaming Jelmera State, kasteel Cammingha
Ontstaan Het huis werd aan het begin van de 15e eeuw gebouwd.
Geschiedenis Het dorp Ballum was vroeger de belangrijkste plaats van het eiland Ameland. De stichter van het slot is Ritske van Jelmera, de stamvader van de latere Vrij- en Erfheren van Ameland. De bouw van het kasteel vond aan het begin van de vijftiende eeuw plaats en het werd oorspronkelijk de Jelmera State genoemd. Later stond het gebouw bekend als het kasteel Cammingha.
Aan het begin van de 17e eeuw blijkt het kasteel te zijn vervallen en wordt dan door Sicke van Cammingha en zijn vrouw Catharina van Herema in 1604 vernieuwd. Het kasteel was omringd door uitgestrekte bossen en tuinen en was eeuwenlang het voornaamste sieraad van Ameland. Omdat de twee kloosters die Ameland kende, al verdwenen waren, moesten voor de herbouw van het kasteel de stenen per tjalk over de Waddenzee aangevoerd worden. Dit alleen al kostte een vermogen...

Met de dood van Frans Duco van Cammingha sterft de familie Cammingha uit. Zijn moeder Rixt van Donia blijft nog in het huis wonen tot haar dood in 1681. Het kasteel vererft dan op de familie Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg evenals de aanzienlijke bezittingen van de Cammingha's in Leeuwarden. In 1704 verkopen zij het slot met het eiland Ameland aan Johan Willem Friso van Oranje-Nassau. Zijn afstammelinge Koningin Beatrix voert nog steeds de titel Vrijvrouwe van Ameland.
Na de Franse Revolutie van 1795 werd het bezit geconfiskeerd. Nadat Nederland weer een Koninkrijk geworden was, werd Ameland een grietenij en werd de Overijsselse edelman Walraven Robert baron van Heeckeren de eerste grietman. Tot 1828 woonde hij in het kasteel. In dat jaar werd het onbewoonbaar verklaard, de baron verhuisde naar een ambtswoning in Nes en het slot werd in juli 1828 afgebroken.

Zoals hierboven vermeld werd het slot in 1604 vernieuwd en kreeg het een renaissancekarakter met overdadige versieringselementen (noordelijke maniėrisme). De uitstraling is te vergelijken met de Heringa State te Marssum, maar het Amelander Slot was veel groter.
Via bewaard gebleven afbeeldingen van J. Gardenier Visser krijgen we een goed beeld van het slot. De bouwstijl van het kasteel is duidelijk begin 17e eeuws, hoewel het ook voorzien was van bijvoorbeeld rondboogfriezen en -nissen en sierlijk gemetselde schoorstenen in laatgotische stijl uit de 15e eeuw. Het zou eventueel mogelijk kunnen zijn, dat deze laatgotische stijl toch nog is toegepast bij de verbouwing van 1604.

Het L-vormige hoofdgebouw bestond uit twee vleugels gedekt door zadeldaken. De hoofdvleugel bezat tuitgevels, terwijl de andere vleugel een onversierde trapgevel bezat. In de binnenhoek stond een hoge en forse achtzijdige toren. Deze toren was 5 verdiepingen hoog en werd bekroond door een balustrade en een ingesnoerde naaldspits met een flinke ui-vormige verdikking.
De voorgevel was op de benedenverdieping voorzien van kruisvensters en op de verdieping van halve kruisvensters. In het midden van die gevel was de grote en zeer rijk versierde toegangspartij aangebracht. Deze toegangspartij bestond uit een brede rondbogige poort omgeven door zuilen, nissen, een kroonlijst en een wapenplaat.

De andere, kortere vleugel was veel eenvoudiger. Tegen de begane grond waren eenvoudige gebouwen met lezenaarsdaken aangebouwd, mogelijk waren dit de stallen.
Het kasteel beschikte ook over een poortgebouw, dat echter niet over de gracht als verdediging, maar als tweede monumentale toegangspartij diende. Deze poort had een rondbogige poort, geflankeerd door halfzuilen, terwijl de verdieping bij de poortdoorgang twee rondboogvensters. Ook had de poort een fronton, waarop waarschijnlijk wapens (van de Cammingha's) waren aangebracht. Het geheel vormde een gebouwencomplex van kasteelachtige allure, een monument uit de aanvang van de Gouden Eeuw.
Bewoners 1425 - 1450 Ritske van Jelmera
begin 17e eeuw Sicke van Cammingha, getrouwd met Catharina van Herema
ca 1670 Frans Duco van Cammingha
- 1681 Rixt van Donia
1681 - 1704 familie Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
1704 Henriėtte Amalia van Anhalt-Dessau
1704 - 1711 Prins Johan Willem Friso van Oranje-Nassau
1711 - 1751 Stadhouder Willem IV
1751 - 1795 Stadhouder Willem V
1811 - 1828 Walraven Robert baron van Heeckeren
Huidige doeleinden Van het kasteel is niets meer terug te vinden.
Opengesteld n.v.t.
Foto's Nog een tekening door J. Gardenier Visscher uit eind 18e eeuw Nog een tekening van het Slot (17e eeuw?)
Bronnen Tekst: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992
kranteartikel: Zó mooi was het slot te Ballum
Afb. 1 en 2: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992
Afb. 3: uit eerder genoemde kranteartikel