Elgera State te Tzum

Ligging Deze state stond in de buurschap Berrum ten zuiden van Tzum, gemeente Franekeradeel, huidig adres Slotwei 2.

Overzicht van states te Tzum

Andere benaming Aylva state te Berrum
Ontstaan De state wordt reeds in 1406 vermeld.
Geschiedenis In 1406 werd Elgera statha by Siurd Berma stinze, dus "Elgera state bij de stins van Sjoerd te Berrum" genoemd. In de 16de eeuw lag in Berrum het woonhuis van een tak van de familie Aylva.
In 1406 lagen op de terp Berrum ten zuiden van Tzum twee rechtvoerende staten: Egberts state en Elgera statha by Siurd Berma stinze. In 1408, 1421 en 1433 voerde Egbert thoe Berrum het recht voor zijn eigen state. Voor de andere state, Elgera bij de stins, trad in 1406 en 1416 Gerrolt Herema op. Siurd Berma, die op de stins woonde, fungeerde wel als rechter, maar niet vanwege zijn stins.
In 1511 en 1514 behoorden de state te Berrum en het aangrenzende goed Nyedoor (FC27) toe aan Sits Walta, de weduwe van Syurd Aylva te Schraard. Hoe zij die had verkregen is onbekend. Omdat de buurschap Berrum in 1511 geen andere sates had, zal Sits Aylva-Walta in ieder geval rechtsopvolgster in Gerrolt Herema's rechten op Elgera state en ten aanzien van Siurd Berma's stins zijn geweest.
Sits liet de sates te Berrum en Nyedoor na aan haar zoon Watze Aelua. Deze woonde met zijn vrouw Sitke Roorda ook te Berrum. In 1563 liet Sitke, als weduwe van Wattzie Ayluwa thoe Tzum, in haar testament de sate Nyedoor na aan haar kleindochter Auck Scheltes Aelua (gest. 1608), en Berrum als prelegaat aan haar zoon Joan Aelua, die ook te Tzum ging wonen. In 1640 en 1700 waren beide goederen ‘gewone’ pachtgoederen geworden. In 1640 eigendom van jonker Hommerus van Hettinga en gebruikt door Claes Gerlofs. Het goed was toen groter dan b.v Hottinga state, althans hoger belast nl. met 32 floreen. In 1698 was Atse Dirckx gebruiker van het ca. 30,5 hectare grote bedrijf terwijl het eigendom was van Riemcke Mensenburg weduwe Brunia (1/2) en Raadsheer Hobbe Baerdt van Sminia uit naam van zijn kinderen bij wijlen vrouw Gerroltsma (1/2). Ook in 1728 is het goed nog in eigendom bij twee partijen. In het stemkohier van 1728 zijn als eigenaren geregistreerd de heer Lyphart, uit naam van zijn vrouw, voor ½ en Juffr. Ida Margaretha van Rhala, uit naam van haar dochter, voor ½ terwijl het gepacht werd door Dirk Atses, de zoon van de vorige gebruiker. In 1832 lijkt het geheel in eigendom te zijn van de erven Jetze van Sminia te Burgum in Tytsjerksteradiel.
Tot zover de heer P.N. Noomen.

In 1832 stond op het stateterrein een boerderij van het kop-hals-romp type. Hwet goed was ook na 1832 nog lange tijd eigendom van de nazaten van Jetze van Sminia. Pas in 1917 werd de boerderij verkocht.
In 1829 was Klaas Sytses Jouwsma pachter tot 1855 en daarna zijn weduwe. Vanaf 1869 was Rients van Wijngaarden hier boer tot 1907 en daarna zijn weduwe. In 1919 werd het gekocht door Jan Droogsma, boer en koopman die het vermoedelijk als ‘handelswaar’ of belegging had gekocht, want in 1921 was gardenier Jouke Jongsma bewoner. In 1923 woonde terpbaas Sjoerd Dijkstra hier tijdelijk, vermoedelijk omdat hij toezicht moest houden op de afgraving van de Barrumer terp vlakbij de boerderij. Deze terp werd tot 80 cm. onder het maaiveld afgegraven.

In 1921 werd het pand gesloopt en vervangen door een kleinere boerderij waarvan de vorm volslagen afweek van de gangbare modellen uit die tijd. Dit gebouw is tot twee keer toe afgebrand en in dezelfde stijl herbouwd. De eerste keer reeds in 1927 en in 1961 nogmaals.

Bewoners - Gerrolt Herema te Tzum, 1406 en 1416 rechter vanwege Elgera state bij de stins van Siurd Berma te Berrum
- Syurd Aylva, getrouwd met Sits Walta, in 1511 eigenaresse van Berrum en Nyedoor. Zoon:
- Watze Aylva, getrouwd met Sitke Roorda, die testeerde in 1563. Zoon:
- Joan Aelua, woonde te Tzum op Berrum; hij liet geen kinderen na. Een dochter van Joans broer Schelto Aelua was:
- Auck Aylva, gest. 1608, gehuwd met Epe Aylva van Schraard Dochter:
- Jets Aylva, gest. 1618. Trouwde Tiaerd Aylva van Rinsumageest, gest. 1628.
- Tyaard Aylva erven in 1640 eigenaars van de sate Nyedoor; jonker Hommerus van Hettinga was toen eigenaar van Berrum.
- Hommerus van Hettinga, eig. in 1640
- Riemcke Mensenburg, wed. Brunia en kinderen Hobbe Baerdt van Sminia, iedere voor de helft eigenaar in 1698
- de echtgenote van heer Lyphart ½ en een dochter van Juffr. Ida Margaretha van Rhala ½ eigenaren in 1728
- erven Jetze van Sminia eig. in 1832, gebruiker Klaas Jouwsma tot 1855
- nazaten Jetze van Sminia eig. tot 1917
- wed. Klaas Jouwsma tot 1869 (?), pachter
1869-1907 Rients van Wijngaarden, daarna diens weduwe tot 1913
1913-1919 Klaas Sijtze van Wijngaarden
1919 Jan Droogsma
1921 Jouke Jongsma
1923 Sjoerd Dijkstra
1928 Jakob Boomsma
1936 Anne Boomsma
1948 Gerben Palma
1956 Feite Bakker
Age Okkema

Huidige doeleinden Op het terrein staat nog een boerderij.
Opengesteld n.v.t.
Foto's De boerderij op het terrein van Elgera/Aylva State omstreeks 2005 De boerderij op 8 mei 2011
Bronnen Tekst: Bovenstaande tekst is met toestemming van auteur P.N. Noomen overgenomen van de website www.hisgis.nl, tab "kaartlagen", keuze "stinzen fryslan". Die tekst is tevens gepubliceerd in:
"De Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners", P.N. Noomen, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2009
“Beeld van oud Tzum”, Henk Kreger, Uitg. Kaldadel, Franeker 2006
Foto 1 Google Earth
Foto 2 “Beeld van oud Tzum”, Henk Kreger, Uitg. Kaldadel, Franeker 2006
Foto 3 Jan Leemburg