Hemrikseind te Warga

Ligging De state lag aan de Wergeasterdyk onder Warga, gemeente Boarnsterhim.

De huidige boerderij op 10 augustus 2011

Andere benaming Groot Hemrikseind
Ontstaan Het ontstaan van de state is niet bekend, maar de naam wordt reeds rond 1400 vermeld.
Geschiedenis De oudste vermelding is van 1452: thoe Hemrickes-ende; gelegen dus "aan de rand van het dorpsgebied" van Warga. In de 15de eeuw was het woonplaats van de Aytta's uit Roordahuizum, (zie Aytta te Roordahuizum) die het erfden van hun verwanten Thoe Hemrikseind. In de 17de eeuw stond er een "adellijke hofstede".
De oudste eigenaar is Buche thoe Hemrikseind, die leefde rond 1400. Fercke Aytta vestigde zich na zijn huwelijk met diens dochter Syts Buchesdr thoe Hemrikseind op Groot Hemrikseind. Volgens Viglius' biografie liet hij de state door een stins en een gracht versterken. Hun dochter Syoucke was in 1452 reeds gehuwd, zodat het huwelijk van Fercke en Syts van rond 1430 zal dateren. Sindsdien werden belangen van de Aytta's onder Warga genoemd, die van de Thoe Hemrikseinds afkomstig waren. Zo hadden in 1452 Syoucke Fercks dochter thoe Hemrickesende en haar man Jarich Wibaz Jelkama thoe Aeckerem een geschil over Peyngha of Pingia goed te Warga met andere erfgenamen Peyngha. Het wordt dan omschreven als Peyngha guet, hws ende stattha ende land; Peyngha stattha mit dae hoernleegher.
Rints Aytta, een broer van Syouck en mr. Bucho, erfde van zijn moeder Groot Hemrikseind en een sate aan het Wargaastermeer te Domwier. Van Rints Aytta vererfde Groot Hemrikseind op zijn zoon, Haye Blynxtera geheten (zie ook Blinxtra te Akkrum), die in 1511 eigenaar en bewoner was en voor 1543 stierf. Op Groot en Klein Hemrikseind (SC6) woonden daarna nakomelingen van Hayes nicht Mints Aytta als pachters.
Gerbrand Aytta, een andere broer van Rints, Syouck en mr. Bucho Aytta, legde door zijn huwelijk met Jets Bukama van Swichum nog meer relaties tussen de familie Aytta en het dorp Warga. Jets moeder stamde van vaders zijde namelijk van de colonia Schutzma in Uerrage, waarmee waarschijnlijk Schroetsmasate op Nardeburen of Hinnaert (SC38) is bedoeld, en van moeders zijde van een van de beide sates op Jornahuysum in Uerragae (SC24 en SC25).
Gerbrand Aytta's kleinzoon, de bekende Viglius van Aytta, wist ook in Warga oud familiegoed te verwerven. Zo Hemrickeyntserada staeten (SC5), Klein Hemrikseind (SC6) en Ulcke Rippertz' sate, die hij van zijn oomzegster Hack Seerps Aytta had gekocht. In zijn testament van 1577 liet hij de beide sates op Hemrikseind na aan zijn oomzegger dr Wybrand Seerps Aytta. In 1640 waren deze goederen eigendom van Johan en Warmoldus van Accama, beiden getrouwd met een dochter van Wybrand. Bij Groot Hemrikseind behoorde het recht op swannejacht; Wybrand wist het zwaanrecht in 1578 uit te breiden door de aankoop van de swannejacht op Hempensermeer soveel tot die state van Old Roorda ... behorende.
Hoewel Hemrikseind in de 17de eeuw niet meer door de eigenaars zelf werd bewoond werd het op de kaarten van 1698 en 1718 wel als adelyke hofstede binnen ruime singels afgebeeld. Met Groot Palma en Oud Roorda onderscheidde Groot Hemrikseind zich nog in de 19de eeuw door een brede gracht van de overige Wargaaster boerderijen.

Eigenaren - Buche thoe Hemrikseind. Dochter:
- Syts thoe Hemrikseind; tr. ca. 1430 met Fercke Aytta uit Roordahuizum. Zoon:
- Rints Aytta; tr. Swob Heringa. Zoon:
- Haye Blynxtera, 1511 eigenaar en bewoner van Groot Hemrikseind, st. voor 1543
- Viglius van Aytta, kleinzoon van Rints Aytta's broer Gerbrand Aytta, kocht Groot en Klein Hemrikseind. Oomzegger:
- dr Wybrand Seerps Aytta, geb. 1548, erfde Hemrikseind in 1577, tr. 1591 Cornelia Tjepnia (van Tjepma te Roordahuizum)

Huidige doeleinden Op het terrein staat een boerderij (zie foto).
Opengesteld De boerderij wordt particulier bewoond en is niet toegankelijk.
Foto's
Bronnen Tekst: met toestemming van auteur P.N. Noomen overgenomen van www.hisgis.nl, tab “kaartlagen”, keuze “Stinzen Fryslân”. Die tekst is tevens gepubliceerd in “De Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners”, P.N. Noomen, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2009
Foto 1: archief van J. Leemburg