Heslinga State bij Poppingawier

Ligging Deze state lag net ten noorden van Poppingawier, gemeente Boarnsterhim, ten noordwesten van de boerderij van de fam. S. Kiestra op Harstawei 2.
Ontstaan ĎHesselinga huysí vinden we voor het eerst vermeld in 1482, maar de naam Heslinga wordt te Poppingawier reeds eerder vermeld.
Geschiedenis Was het dorp Poppingawier in de 15de, 16de en 17de eeuw bezaaid met adellijke huizen? Die indruk krijgen we wel als we oude genealogieŽn van de familie Albada en andere verhalende bronnen lezen. De hoofdeling die ooit de kerk van Poppingawier gesticht zou hebben, zou wel sestien stinsen gehad hebben, en ook de Tegenwoordige Staat spreekt in 1787 nog van verscheiden oude adelyke en met stinzen versterkte staten. De Albada's zelf bewoonden achtereenvolgens en gelijktijdig verschillende stinzen en staten; met andere geslachten in de omgeving, eveneens op stinzen, zouden verwantschaps-betrekkingen hebben bestaan. Ook zouden de Albada's en hun voorouders betrokken zijn geweest bij de stichting en dotatie van verschillende kerkelijke instellingen; het Albadaland en het geestelijk goed grensde dan ook aan elkaar.
Veel van het beeld van Poppingawier als adellijk dorp moet gecorrigeerd worden. Goed beschouwd woonde er in Poppingawier in de 15de eeuw slechts ťťn familie van kleine hoofdelingen, de Heslinga's; zoals in het naburige dorp Terzool de Wigara's op een stins woonden. In 1483 voerden Heslinga's en Wigara's een vete tegen elkaar. In de tweede helft van de 15de eeuw wisten de Heslinga's hun positie wel uit te bouwen door het verwerven van andere aanzienlijke huizen in de omgeving. (1) In het begin van de 16de eeuw werd in de verwantschapskring van de Heslinga's het initiatief tot stichting van de Onze Lieve Vrouwe-prebende, het "Albadaleen" genomen.
In de 16de en 17de eeuw ontstond, van de hand van verschillende auteurs, rond de Heslinga alias Albada's een uitgebreide fictie. Daarin zouden zij van de Galama's van Koudum, de Albada's van GoŽnga, de graven van Holland (!), de Popma's van Terschelling en van een fictieve familie Poppinga van Poppingawier afstammen. Met locale families, zoals de Sytthiema's van Poppingawier, de Rotterda's van Deersum, de Haxta's ter Zool en de Oetsma's van Gauw/GoŽnga zouden er huwelijksallianties hebben bestaan. Deze genealogische mythologie werd nog aangevuld met veel heraldische fictie. In mindere mate vond bij de Wigara's van Terzool iets dergelijks plaats. Ook over hen werden in de 17de eeuw in de familiekring tradities te boek gesteld, waarin de alliantie met de Harinxma's en Donia's een voorname plaats had. Door die alliantie verloren zij hun stamhuis en moesten ze hun woning verplaatsen. Recent zijn pogingen gedaan waarheid en verdichting in de genealogische tradities over Albada's en Wigara's van elkaar te scheiden.

Als familienaam Heslinge en gelijktijdig als veldnaam Heslumma meden komt de naam in Poppingawier vanaf 1446 voor; de stins Hesselinga huys vanaf 1482; Hesslema guedt in 1543; in de 17de eeuw Heslinga staten.
Volgens 16de-eeuwse fictie zouden de Heslinga's van Poppingawier afstammen van de Galama's van Koudum. Aanleiding tot deze fictie gaf de in de familie frequente voornaam Gale. Botthe Heslinge te Poppingawier boedelde in 1446 zijn zoon Hette uit met ondermeer land in Heslummameden. In 1473 was Hette Buttez Heslinghe een van de getuigen bij het opmaken in Franeker van het testament van Yd Heringa uit Rauwerd. Een andere zoon, Gaele Buthaz, erfde het huis. In 1482 werd de stins Hesselinga huys van zijn zonen Eke en Buto Gaelez door Wybe Jarichs van Meskewier ingenomen. Hun zwager Douue Jellez Syarda werd daarbij gedood. Buto en Eke heroverden de stins. Door hun tegenstander Hessel Jongema op Albada in GoŽnga werd het huis uiteindelijk met geweld ingenomen ende omgeuorpen. Eke en Buto gingen het jaar daarop opnieuw tot actie over. Zij plunderden Wygerahuis in Terzool en namen Wopcke Wygera en diens zoon gevangen. Ook nu was Hessel Jongema hun tegenstander: hij veroverde Hettemahuys te Poppingawier en nam Butto Hettez, een neef van Eke en Buto Gaelez, gevangen. Door bemiddeling van de Leeuwarders die heimelijk aan de kant van de Heslinga's stonden, kwam het tot een zoen.
Botte Hettez deed in 1497 een poging door naasting in het bezit te komen van een rente uit Heslinga, die door zijn neef Eeka Gaelez was verkocht. Omdat Eke en Buto Gaelez geen kinderen hadden, verkreeg Botte Hettez uiteindelijk Heslingahuis, waarschijnlijk op grond van fideicommissaire bepalingen. In 1511 was hij eigenaar en gebruiker van Heslingagoed. In de 16de eeuw hadden geregeld overdrachten van land tussen de verschillende takken van de familie plaats. Daarbij blijkt de familie Heslinga naast Heslinga state in Poppingawier ook Haxtahuis in Terzool te bezitten.(2) In 1543 woonde Gaele Jarichs Heslinga, tevens eigenaar van Haxta in Terzool er; in 1640 was nog een nakomeling in vrouwelijke lijn van de Heslinga's eigenaar van Heslinga; diens nageslacht noemde zich ook weer Heslinga en Haxta.
In 1640 was Heslinga verhuurd, van een stins was toen waarschijnlijk al geen sprake meer. Ook op de kaart van 1718 staat het als gewone boerderij afgebeeld. Tot zover Paul Noomen.

In 1728 is de aangrenzende boerderij (SC7; Harstawei 2) in zijn geheel eigendom van grietman jhr. Frans Julius Johan Heringa van Eysinga die dan een aandeel van 3/8 heeft in de eigendom van Heslinga. De boerderij komt op de kaart van 1865 nog voor, maar op de topografische kaart van omstreeks 1930 is het terrein inmiddels onbehuisd.

(1) Sytthiema (vermeld in 1462), Idzarda (vermeld in 1401); de met de Heslinga waarschijnlijk verwante Dekema's verwierven bovendien Rotterda in Deersum (vermeld in 1421).
(2) Een bastaardzoon van hem zou vervolgens bij testament de stins hebben verkregen en deze later aan zijn neef Gaele Jarichs Heslinga op Haxta in Terzool hebben overgedragen.


Eigenaren/Bewoners Over de eigenaars van Heslinga in 1446, 1482, 1511, 1543 en 1640 bestaat geen twijfel. De precieze filiatie, koop en vererving binnen de familie behoeft nader onderzoek. Het volgende schema is ontleend aan het 17de-eeuwse handschrift van Josias Rispens.
- Botthe Heslinge, 1446 eigenaar van Heslinga en wonend in Boornzwaag. Zoon:
- Gaele Buthaz erft waarschijnlijk Heslinga. Zijn broer Hette Bottez krijgt een deel van het Heslingaland. Zonen van Gaele:
- Eke en Buto Gaelez, 1482 op Heslinga. Hun zuster Tiam Heslinga trouwde (1) Douwe Jellez Siaerda, op Heslinga doodgeslagen in 1482, en (2) Jarich Haachsta. Een zoon van de laatste zou was Gale Jarichs Haxta alias Heslinga (zie hierna). De neef van Eke, Buto en Tiam:
- Botte Hettez erft Heslinga, in 1511 eigenaar en bewoner. Zijn bastaardzoon Jarich Bottis zou Heslinga hebben "verhandelt" aan zijn neef:
- Gaele Jarichs Heslinga, 1543 eigenaar van Haxta in Terzool en wonend in Poppingawier, waarschijnlijk op Heslinga (zie hiervoor). Hij trouwde Luts Aylva. Hun dochter:
- Gaets Galedr Heslinga, trouwde met Hotse Ziuerdtsz. Zoon:
- Gale Hotsis, woonde nog op Heslinga Staten. Diens zoon was:
- Hotse Galisz, eigenaar in 1640, gebruiker Gerben Outgers
- 1698 Hotse Gaeles voor Ĺ, Pytter Sjouckes voor ľ, Aert Stevens voor ľ eigenaren, gebruiker Hebbe Sybrens
- 1700 "Pytter Siouckes en Aerdt Stevens beneffens Hotse Gelkes erven"
- 1728 grietman jhr. Frans Julius Johan Heringa van Eysinga voor 3/8 en "Aet Stevens" voor 5/8 eigenaren, gebruiker Douwe Dirx
- 1832 Julius van Burmania van Andringa de Kempenaer te Lemmer

Huidige doeleinden Het terrein is nu weiland.
Opengesteld n.v.t.
Foto's
Bronnen Tekst: met toestemming van auteur P.N. Noomen overgenomen van www.hisgis.nl, tab "kaartlagen", keuze "Stinzen Frysl‚n". Die tekst is tevens gepubliceerd in "De Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners", P.N. Noomen, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2009
Overige info van www.hisgis.nl