Hoxwier State

Ligging De State Hoxwier stond ten noordoosten van Mantgum, voorheen gemeente Baarderadeel, nu gemeente Littenseradiel.

Oude afbeelding van de State uit 1722 door J. Stellingwerf

Ontstaan De stisn Hoxwier wordt voor het eerst in de 15e eeuw genoemd. Zijn naam heeft hij te danken aan het feit dat hij gebouwd werd in een hoek die de Middelzeedijk op die plaats maakte.
Geschiedenis In de 15e eeuw woonden er Heringa’s op deze stins, maar rond 1500 woont hier Aesge Aesges van Hoxwier. Van zijn drie kinderen is Hette de geleerde van de familie, maar diens jongste broer Aesge erft de state. Via zijn vrouw was hij ook eigenaar van Sjaerdema-huis te Franeker en grietman van Franekeradeel. Toch bleef het paar grotendeels op Hoxwier wonen.
Toen deze tweede Aesge Aesges in 1549 kinderloos stierf, ging het goed over in handen van zijn zuster Foeck van Hoxwier, die op 28 februari 1523 getrouwd was met Gaele van Galama uit Koudum. Gaele hield een dagboek bij in het Fries. Hij overleed in 1559, vijf jaar na zijn vrouw.

Zoon Seerp, geboren in 1528, erfde de state met het erf, de hof, singels en grachten en de zwanenjacht (een adellijk privilege), terwijl hij ook het recht kreeg de geestelijken te Mantgum en Schillaard te benoemen. In de strijd tegen de Spanjaarden weerde hij zich duchtig, daarom moest hij voor de rechter verschijnen. Seerp voelde echter nattigheid en in plaats van zelf te gaan stuurde hij twee advocaten. Dat was een gouden greep, want zijn broer Hartman van Galama en zijn zwager Sjoerd van Beyma gingen wel en werden beiden in Brussel terechtgesteld. Seerp vluchtte in de winter van 1572 met zijn vrouw His Sydsdr. van Botnia en zijn kinderen naar Emden. In 1576 kwam hij terug op Hoxwier en een jaar later werd hij grietman van Baarderadeel. Hij werd maar 53 jaar en werd begraven in de kerk van Mantgum. Zijn vrouw His overleefde hem 12 jaar.

Het goed kwam toen aan hun zoon Gaele van Galama en zijn vrouw Cunera (Cnier) van Hettinga. Tot 1657 was het huis eigendom van His Gaeledr. van Galama en haar man Reinier Jochems van Hoppers. In dat jaar werd het verkocht aan Feye van Aylva. De state was toen 62 pondemaat groot en het ‘hornleger’ zelf 8 pondemaat.

In 1665 werd het weer verkocht, nu aan de weduwe van Gatse van Boelens die er tot haar dood heeft gewoond. Haar zoon Dr. Sjoerd van Boelens erfde de state, maar na zijn dood in 1692 stond de state ruim dertig jaar leeg. Toen rond 1725 de nieuwe eigenaar Jonkheer De Lannoy er wilde gaan wonen, bleek de state zo afgetakeld te zijn dat het niet meer bewoonbaar gemaakt kon worden. Een aantal jaren later werd de state dan ook maar afgebroken, de singels gerooid en de grachten gedempt. Alleen de poort bleef nog een tijdlang staan.
De "Tegenwoordige staat van Friesland" uit omstreeks 1780 is daar kort over: "Onder dit dorp behoorde ook de State Hoxwier, nu dertig of veertig jaaren geleeden, insgelyks vernietigd; dezelve werd Hoxwier genaamd, om dat haare wier in den uithoek van den Zeedyk lag".

De bewoners van de boerderij die bij de state stond werden "De Hoxwiersters" en afgekort de "x-wiersters" genoemd. Deze familie heeft deze bijnaam in 1812 omgezet in de naam Swierstra.
De wier is in 1860 afgegraven en op Hoxwier is alleen een boerderijtje overgebleven.
Bewoners 15e eeuw fam. Heringa
ca 1500 Aesge Aesges van Hoxwier
ca 1530 Aesge Aesges van Hoxwier
1549 - 1559 Gaele van Galama en Foeck van Hoxwier
1559 - 1581 Seerp van Galama
1581 - 1593 His van Botnia, weduwe van Seerp van Galama
1593 - ? Gaele van Galama
- 1657 His Gaeledr. van Galama en Reinier Jochems van Hoppers
1657 - 1665 Feye van Aylva
1665 - ? weduwe Van Boelens
- 1692 Dr. Sjoerd van Boelens
na decennia lange leegstand en verval volgt afbraak rond 1740
Huidige doeleinden Op de plaats van de vroegere stins/State bevindt zich nu een boerderijtje
Opengesteld Deze boerderij is niet toegankelijk.
Foto's
Bronnen Tekst: Tekst: J. Leemburg
"Baerderadiel, in geakunde" van het Geakundich Wurkferbân fan de Fryske Akademy
"Tegenwoordige staat van Friesland" ca. 1780
Aantekeningen van J. Leemburg uit diverse publicaties
Afb. 1: Archief van J. Leemburg