Jongema State te Pietersbierum

Ligging Deze State stond aan de Hoarnestreek 11 te Pietersbierum, gemeente Franekeradeel.

Overzicht van stinsen en states te Pietersbierum

Ontstaan Over het ontstaan van de Jongemastins en state is niets bekend.
Geschiedenis De heer P.N. Noomen schreef over deze state het volgende.
Van Jongema is geen adellijke bewoning bekend. Wel was er een wier en was het binnen het Liauckema- en eerder Nyenhuis-bezit een belangrijk goed.1) Als Jonghama komt het in 1506 voor, als Jonghema gued in 1507.
In 1507 gaf Tiets te Nyenhuis Jongema (niet-fideïcommissair) aan haar zoon Epe Liauckema. In 1506 lag Jonghama dichtbij Marnstera. In 1535 gaf Epe Liauckema in zijn testament aan zijn vrouw Hylck zeven pm in Jongema; het land zou echter eeuwig bij de sate moeten blijven. In 1546 wordt het goed omschreven als Jongema staete groot zynde negen en dertich pondematen myt die huyssteedt, wyer, saetlandt, fenlandt ende maedlandt. In 1558 kreeg Tryn Liauckema het goed bij een boedelscheiding, waarna het uit de familie vererfde.
In de 16de eeuw meende men dat de eigenaars van Jongema ooit de prebende van Pietersbierum zouden hebben gesticht:
de prebendelanden zouden volgens getuigenverklaringen uuytgecomen zyn van Jongema.2)
Het land van Jongema lag grotendeels buiten de Oude Zeedijk/Hoarnestreek, de state en waarschijnlijk ook de stinswier daartegenover ten zuiden van de dijk. De stichtingspretentie wordt ondersteund door de ligging van het prebendeland naast dat van Jongema.
Tot zover dhr. Noomen.

Tryn van Liauckama werd dus in 1558 eigenaresse van Jongema State. Zij was een dochter van Sicke van Liauckema en Ymck Fransdr van Minnema te Sneek welke laatste overleed in 1557 en blijkbaar tot dan toe eigenaresse was van dit stukje Liauckema bezit. Tryn trouwde met Doecke van Walta die zich naar zijn eerste vrouw ook Jongema noemde.
In het stemkohier van 1640 staat vermeld dat “Juffr. Sydts van Lamminga weduwe Jongema” eigenaar van Jongema State is. Uit de genealogie Walta/Jongema op de Website van Simon Wiersma blijkt dat dit Syts van Cammingha moet zijn. Zij was de weduwe van de op 25 dec 1638 overleden Doecke (ook Duco) van Jongema met wie zij in 1627 getrouwd was. Zij overleed op 1 juli 1658. Doecke was de oudste zoon van Laes van Jongema en Luts van Aylva.
Hij was grietman van Franekeradeel 1620-1629 en grietman van Hennaarderadeel 1629-1638. Zijn naam en die van zijn eerste vrouw stonden in 1627 op een kerkklok van Tzum.
Laes van Jongema was op zijn beurt zoon van Doecke van Walta en Tryn van Liauckema waarmee de eigendomsopvolging van Jongema State tot 1640 rond is.

In 1698 is de state in handen van secretaris Hendricus van Wyckel. Vermoedelijk door aankoop want ik heb (nog) geen verwantschap met de Jongema’s kunnen vinden. Doctor Henricus van Wyckel werd op 25-2-1675 ontvanger-generaal van Friesland, op 10-3-1677 secretaris van de rekenkamer en op 12-4-1679 secretaris van de Staten. Hij was grietman van Gaasterland vanaf 19-11-1706 tot 1710 toen hij werd opgevolgd door zijn zoon Regnerus. Vet betaalde functies waarvan op den duur best een aantal states en boerderijen aangeschaft konden worden. Hij overleed op 31 okt 1719. In het floreenkohier van 1700 is als eigenaar vermeld “De hr. secr. Wyckel” en de 91 pondemaat (33.43 ha.) grote boerderij was toen in gebruik bij Wybren Heres.
Het stemkohier van 1728 vermeldt “Mevr. Bosman” als eigenaar. Dat zal Jaycke van Wyckel zijn geweest, dochter van Hendricus van Wyckel, die weduwe was van Cornelis Bosman,3) grietenijsecretaris van Oostdongeradeel.
Volgens het kadaster is in 1832 Gerlof Freerks Jongma eigenaar en we weten dat hij er zelf ook woonde uit onderstaand (gedeeltelijk) artikel uit een Leeuwarder Courant van 1843:

PIETERSBIERUM, den 14 October. Een allerhevigst onweder, met buitengemeen felle bliksem, en daarmede als ware het onmiddellijk vergezeld gaande knallende donderslagen, barstte gisteren avond omstreeks 8 ure boven dit dorp en omstreken los. Het noodlottig gevolg hiervan was, dat weldra de schuur der boerenplaats aan de Hornestreek, door Gerlof Freerks Jongma bewoond, vuur vatte, en met nagenoeg al de zich daarin bevindende granen, gereedschappen, 4 varkens, hooi, enz. eene prooi der vlammen werd. Terwijl vele ingezetenen, waaronder ook enkelen van naburige dorpen, welke al dadelijk, met den heer Grietman, zich met het beveiligen der huisgeraden bezig hielden, ontdekte men, dat den bliksem, ook den kerktoren van dit dorp had getroffen, en vóór dat men daar ter plaatse konde toesnellen, stond reeds de gansche toren, welke van boven geheel van hout was zamengesteld, met een gedeelte van de onmiddellijk aan dezelve verbondene kerk, in volle vlam. Aan redding van deze gebouwen viel niet te denken, en de uiterste pogingen moesten worden aangewend tot behoud der zeer na aan de kerk belendende kom van het dorp, welke in het begin in groot gevaar verkeerde.

1) Zie voor de eigenaars ook *Nyenhuis in Wynaldum en *Liauckema te Sexbierum.
2) In een verzoek van de pastoor en de dorpsrechter aan het Hof van Friesland om de prebende half bij de kosterie en half bij de vicarie te mogen voegen in 1547. RAF, Schwartzenberg, inv.nr. 1199a.
3) Hij was eigenaar van ondermeer Huis Bosman te Metslawier.

Bewoners tot 1507 Tiets te Nyenhuis. Diens zoon:
vanaf 1507 Epe Liauckema. De weduwe van zijn broer Sicke:
1527-1557 Ymck Fransdr van Minnema. Diens dochter:
1558-1582 Tryn Liauckema. Haar zoon:
1582-1626 Laes van Jongema. Zijn zoon:
1626-1638 Doecke van Jongema. Diens weduwe:
1638-1658 Syts van Cammingha
1698 Hendricus van Wyckel
1719-? Jaycke van Wyckel wed. Bosman
1832 Gerlof Freerks Jongma
20e eeuw:
fam. K.S. de Boer
fam. A. de Boer
fam. K. de Boer
fam. P.J. Kingma
Huidige doeleinden Op het terrein staat een boerderij.
Opengesteld De boerderij wordt particulier bewoond en is niet toegankelijk.
Foto's Een foto van het woonhuis rond 1994 (?) De monumentale boerderij vanaf de Hoarnestreek op 25 april 2010
Bronnen Tekst: Een deel van bovenstaande tekst is met toestemming van auteur P.N. Noomen overgenomen van de website www.hisgis.nl, tab "kaartlagen", keuze "Stinzen fryslan". Die tekst is tevens gepubliceerd in:
"De Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners", P.N. Noomen, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2009
“De boerepleatsen en gerniershuzen út it âlde Barradiel”, K. Swart en G. Vogel, 1996
Genealogieën Liauckema, Walta en Van Wyckel op Website van Simon Wiersma
Foto 1: Google Earth
Foto 2: “De boerepleatsen en gerniershuzen…”
Foto 3: Jan Leemburg