Martenahuis I

Ligging Het huis stond aan de Tuinen nr. 40 te Leeuwarden.

Het huis op een detail van de plattegrond van J. Sems uit 1603

Andere benaming Zorgvliet
Ontstaan Deze stadsstins is waarschijnlijk gebouwd rond 1400.
Geschiedenis Achter de handelsbebouwing aan de zuidzijde van de Tuinen bevindt zich een fragment van een groot adelshuis. In 1494 verklaren de gebroeders Doeka en Hessel Martna, na bemiddeling van een viertal priesters en pastoors, door de stad Leeuwarden naar genoegen betaald te zijn voor ‘tree steeden jeffta landen, lidsende wppe twnen’ waar de stadsgracht doorheen gegraven was. Ze verklaren bereid te zijn ook ‘dy fiaerde steed’ af te staan als dit nodig mocht zijn. In 1545 worden de erfgenamen van Edo Martena als bezitters vermeld van de hof achter de huizen aan de zuidzijde van de Tuinen.
Op grond van deze gegevens heeft de historicus Wopke Eekhoff het grote huis dat Sems in 1603 op deze plaats afbeeldt, van de aanduiding Martenahuis voorzien. Gezien het hoge aanzien dat de familie Martena in de 15e en 16e eeuw genoot zullen we aan deze benaming niet tornen.

Het stuk van 1494 is het oudste waarin de naam ‘Tuinen' voorkomt. Deze naam is ontstaan doordat dit laatste stukje van het Vliet tussen de hoven van Martenahuis en het Amelandshuis door stroomde.

Waarschijnlijk werd het huis door beide broers gebruikt als stadsresidentie wanneer ze zaken in Leeuwarden hadden af te handelen. Doeke bewoonde normaliter Martena State te Cornjum en Hessel woonde op de stins Thoe Hoerne (later Groot Terhorne genoemd) onder Beetgum. Het huis aan de Tuinen is op zeker moment eigendom geworden van (de kinderen van) Doeke, want Edo was diens jongste zoon. Waarschijnlijk is Edo uiteindelijk eigenaar geworden doordat zijn drie broers allemaal vóór hem overleden zijn. Edo overleed kinderloos op 3 november 1542 en het huis zal dus geërfd zijn door zijn neven en nichten (oomzeggers).

Na 1545 verdwijnt het Martenahuis eeuwenlang uit de publiciteit. In 1847 is de bewaarschool van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen in dit pand gevestigd. Het huis heet nu ‘Zorgvliet’. In 1885 wordt de school gemeentelijk eigendom en rond de eeuwwisseling (1900) worden nog enkele lokalen aan het complex toegevoegd.
Bewoners 1494 Doeke en Hessel Martena
tot 03-11-1542 Edo Martena
1542 erven Edo Martena
1847 "Het Nut"
1885 gemeente Leeuwarden
Huidige doeleinden Er is waarschijnlijk niets van het huis terug te vinden.
Opengesteld n.v.t.
Foto's
Bronnen Tekst: Jan Leemburg
"Adelshuizen in Leeuwarden" door M.W. Meijer, 1980
"Geschiedkundige beschrijving van Leeuwarden" door W. Eekhoff, 1846
Afb. 1: Archief J. Leemburg