Nyedoor State te Tzum

Ligging Deze state stond in de buurschap Berrum onder Tzum, gemeente Franekeradeel; huidig adres Slotwei 4.

overzicht van states te Tzum

Ontstaan De state wordt reeds in 1406 vermeld.
Geschiedenis In 1406 lagen op de terp Berrum ten zuiden van Tzum twee rechtvoerende staten: Egberts state en Elgera statha by Siurd Berma stinze. In 1408, 1421 en 1433 voerde Egbert thoe Berrum het recht voor zijn eigen state.
In 1511 en 1514 behoorden de state Nyedoor en de aangrenzende de state te Berrum toe aan Sits Walta, de weduwe van Syurd Aylva te Schraard. Hoe zij die had verkregen is onbekend. Omdat de buurschap Berrum in 1511 geen andere sates had, zal Sits Aylva-Walta in ieder geval rechtsopvolgster in Gerrolt Herema's rechten op Elgera state en ten aanzien van Siurd Berma's stins zijn geweest.
Sits liet de sates te Berrum en Nyedoor na aan haar zoon Watze Aelua. Deze woonde met zijn vrouw Sitke Roorda ook te Berrum. In 1563 liet Sitke, als weduwe van Wattzie Ayluwa thoe Tzum, in haar testament de sate Nyedoor na aan haar kleindochter Auck Scheltes Aelua (gest. 1608). In 1640 en 1700 was het een gewoon pachtgoed geworden.
Tot zover P.N. Noomen.

De erfgenamen van Tyaard Aylva waren in 1640 eigenaars van de sate die toen geregistreerd stond als ”te Nyedoor”. De gebruiker was Syds Hommes en er staat bij aangetekend: “schiet 16 floreen”. Er moest dus voor het goed 16 goudgulden ‘onroerende zaak belasting’ worden betaald.
In 1698/1700 was “Dirck Pyters, mennist” eigenaar en gebruiker van het 86 pondemaat (31.6 ha.) grote Nyedoor.
Het stemkohier van 1728 vermeldt Jacob Greolts als eigenaar van 7 pondematen, “Pieter Dirks kinderen” als eigenaren van 21,5 pdm. en Grytje Dirks eigenaresse van 57,5 pdm. “en gebruiker voor ’t geheel”.
In het kadaster van 1832 vinden we als eigenaar Freerk Durks Fontein, koopman te Harlingen. Dit was vrij zeker Freerk Dirks Fontein, geboren Harlingen 31-12-1777, doopsgezind gedoopt Harlingen 20-3-1807, koopman, oprichter “firma Freerk Dirks Fontein, zeehandelaren en vennootschap tot het drijven van handel in het algemeen” te Harlingen, vice-consul van Pruisen ald., in 1827 mede-oprichter van het Fries Genootschap, letterkundige, woonde op Salwerd, † Harlingen 28-2-1843. Diens overgrootmoeder was Auckje Reijners Fontein die in 1707 trouwde met Dirk Pieters. Deze laatste staat te boek als zoutzieder en schepen van Harlingen, maar zou hij wellicht in 1698 eigenaar/gebruiker van Nyedoor geweest kunnen zijn? Die “Dirck Pyters” staat immers vermeld als “mennist” en was dus net als de Fonteinen van Harlingen doopsgezind.

De boerderij Nyedoor en omgeving vormde in vroeger eeuwen een zelfstandige buurtschap en pas in de twintigste eeuw werd deze boerderij ook tot Barrum gerekend. De boerderij van het kop-hals-romp type werd in 1835 herbouwd in opdracht van Freerk Fontein te Harlingen die in 1832 als eigenaar vermeld staat in het kadaster. Zijn nazaten hadden het goed tot 1921 in bezit. In 1829 was Jan Johannes Timmer pachter. In 1863 kwam Rein Dijkstra, in 1879 Jan Johannes Dijkstra en in 1889 Ulbe Hannema. Jurjen Kingma kwam in 1909 als pachter op de boerderij, maar werd later (in 1921?) eigenaar. Zijn zoon Lammert Kingma nam later het bedrijf van hem over en liet de boerderij in 1936 verbouwen (of liet zijn vader dat nog doen?) In 1971 betrok Sjouke Kuindersma de boerderij.

Bewoners - Syurd Aylva, getrouwd met Sits Walta, in 1511 eigenaresse van Berrum en Nyedoor. Zoon:
- Watze Aylva, getrouwd met Sitke Roorda, die testeerde in 1563. Zoon:
- Joan Aelua, woonde te Tzum op Berrum; hij liet geen kinderen na. Een dochter van Joans broer Schelto Aelua was:
- Auck Aylva, gest. 1608. Zij trouwde met Epe Aylva van Schraard, gest. 1625. Dochter:
- Jets Aylva, gest. 1618. Zij trouwde met Tiaerd Aylva van Rinsumageest, gest. 1628
- de erfgenamen van Tyaard Aylva waren in 1640 eigenaars van de sate Nyedoor, gebruiker
- 1698/1700 Dirck Pyters
- 1728 Jacob Greolts, Pieter Dirks kinderen en Grytje Dirks
- 1832 Freerk Fontein, pachter Jan Timmer
- 1863 Rein Dijkstra (pachter)
- 1879 Jan Johannes Dijkstra (pachter)
- 1889 Ulbe Hannema (pachter)
- 1909 Jurjen Kingma (pachter, later eigenaar)
- Lammert Kingma
- 1971 Sjouke Kuindersma
Huidige doeleinden Er is niets van de stins terug te vinden, op het terrein staat een boerderij.
Opengesteld n.v.t.
Foto's
Bronnen Tekst: Een deel van bovenstaande tekst is met toestemming van auteur P.N. Noomen overgenomen van de website www.hisgis.nl, tab "kaartlagen", keuze "stinzen fryslan". Die tekst is tevens gepubliceerd in:
"De Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners", P.N. Noomen, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2009
“Beeld van oud Tzum”, Henk Kreger, Uitg. Kaldadel, Franeker 2006
website familie fontein
Foto 1 Google Earth