Poptastins te Hantumhuizen

Ligging Deze stins stond ten oosten van Hantumhuizen, voormalige gemeente Westdongeradeel, nu gemeente Dongeradeel.

Popta state rond 1980

Ontstaan De stins komt in de archieven voor het eerst in 1617 voor, maar hij zal van middeleeuwse oorsprong zijn.
Geschiedenis Ten oosten van de kom van Hantumhuizen staat een boerderij met de naam Popta Zate. In 1832 wordt deze bij het Kadaster vermeld onder Ternaard B155.

Als familienaam komt Popta in 1491 voor. Als Ypt Popta syn bisit wordt de stins in 1511 vermeld en als Popte goet in 1543. De adellijke Popta's stierven in de 16de eeuw uit.
In 1491 sloot Jypth Popta zich aan bij het verbond met Groningen en hoopte daardoor beschermd to wesen myt miin landsaten. In 1511 was zijn bezit te Hantumhuizen 94 pondemaat groot (ca. 35 ha.). In het Burmaniaboek (1597) is een wapen opgenomen van deze familie. De boerderij was daarna een pachtboerderij. In 1617 werd de boerderij omschreven als 't stins ende die vordere huysinge te Popta staende. In 1664 werd die door Schotanus als "eigenerfde state" aangegeven.
Het stemkohier van 1640 geeft als eigenaren "Jacob Hendrix cum sociis" en vermeldt als gebruiker Jancke Wigbolts. In 1698 is het goed in handen van twee met name genoemde eigenaren. Adriaen Wittert van der Aa te Leiden is dan eigenaar van 55 pondemaat en Allardus Buytenpost te Harlingen van 38 pondemaat. De gebruiker van het geheel was Abe Hiddes.
De vermelding in HisGis m.b.t. het floreenkohier van 1700 geeft de vermelding "dr. Eelcama in qual.". Dat zal niet de volledige originele tekst zijn en kan betekenen dat deze doctor (vrijwel zeker in de rechten) door bovengenoemde heren als rentmeester was aangesteld of als ‘makelaar’ om een deel van het goed te verkopen. Kort daarna moet dr. Henricus Popta te Marssum (zie Popta Slot) het grootste deel van de boerderij verworven hebben, waarschijnlijk in een poging een - fictief - stamhuis te scheppen. In 1728 waren 55 pondemaat in eigendom van het Poptagasthuis te Marssum en de andere 38 pondemaat nog steeds van Allardus Buytenpost. Nu is de Poptastichting eigenaar van de boerderij: dit is te zien aan de zandlopers op de schuurdeuren.

In 1965 was de familie Koopmans huurder van de boerderij en op hun verzoek werd het woongedeelte gemoderniseerd. De Voogden van de Stichting gaven toestemming, architectenbureau Grunstra uit Bolsward maakte een plan en Bouwbedrijf de Haan uit Dokkum kon aan de slag.

Tegen de scheidingsmuur tussen het woongedeelte en de schuur bevond zich een kastenwand met weggetimmerde bedsteden. Tijdens de renovatie werd besloten deze kastenwand te slopen. Eén van de timmermannen ging aan de slag met deze kastenwand. Hij stuitte echter niet op bedsteden, maar op een oude muur van ongeveer 4,5 m hoog en 6 m breed bestaande uit kloostermoppen van 32x16x8 cm.
Via de architecten en de heer G. Elzinga die aan het Fries Museum verbonden is, werd het Biologisch Archeologisch Instituut uit Groningen ingeschakeld. Dit instituut constateerde dat het om een 14e of 15e eeuwse muur gaat, mogelijk zelfs uit de 13e eeuw. Deze muur heeft deel uitgemaakt van de vroegere stins.

Links op de foto zien we een licht- of schietsleuf, die breed aan de binnenkant en smal aan de buitenkant is. Tussen de derde en vierde ondersteuning (van links gerekend) zat nog een gedeeltelijke doorgang met sluitbalk, die echter op deze foto niet zichtbaar is. Deze doorgang is gedocumenteerd en gefotografeerd, maar was van dusdanig slechte kwaliteit dat hij niet behouden kon worden. Oorspronkelijk was de muur 105 cm dik, maar tijdens latere verbouwingen is daar ca 30 cm van afgekloofd. Ook de zuidoosthoek van het voorhuis staat op middeleeuwse fundering.

De voogden van de Stichting verleenden bij het onderzoek alle medewerking en in overleg met de diverse partijen werd besloten om grondonderzoek rond en in het voorhuis te doen. De opgravingen onder het woongedeelte en in de tuin werden uitgevoerd door studenten uit Groningen. Bij deze opgravingen werden sporen van de oorspronkelijke stinsfundering gevonden.
Bodemvondsten werden opgeslagen in een houten keet die daarvoor in de tuin was opgesteld. Naast wat kapot aardewerk en veel beenderen van rundvee en paarden, werd er eigenlijk niets gevonden, dat historische waarde heeft. Het resultaat van het onderzoek is een gedeeltelijke plattegrond van de oorspronkelijke stins.
Helaas is van de muur van buitenaf niets terug te vinden, omdat deze zich tussen het woonhuis en de schuur bevindt.
De voorgevel van het woonhuis is opgemetseld uit secundair gebruikte kloostermoppen die vrij zeker afkomstig zijn van de stins.
Bewoners 1491 Jypth Popta (in 1511 Ypt genoemd)
1640 Jacob Hendrix cum sociis eigenaren en Jancke Wigbolts gebruiker
1698 Adriaen Wittert van der Aa en Allardus Buytenpost
eind 17e eeuw: dr. Henricus Popta te Marssum
Popta Stichting
Huidige doeleinden Op het deels nog door gracht en singel omgeven terrein staat een boerderij.
Opengesteld De boerderij is particulier bewoond en is niet vrij toegankelijk.
Foto's  Foto van de muur van de Stins tijdens de renovatie in 1965 De boerderij op het stateterrein d.d. 25-04-2010 Voorgevel van Popta State gebouwd uit kloostermoppen op 25-04-2010 Plattegrond en doorsneden voorhuis en stinsmuur (getekend 1982 naar opm. van 1965)
Bronnen Tekst: P. de Haan, "Muur in Popta Zate, Hantumhuizen" in: De Sneuper nr 73. Contactblad van de Historische Vereniging Noordoost Friesland
P.N. Noomen, De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners, 2009
Herma M. van den Berg, De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen
De website hisgis
Foto 1: "De monumenten van geschiedenis en kunst..."
Foto 2: De Sneuper nr 73
Foto’s 3 en 4: Jan Leemburg
Afb. 1: "De monumenten van geschiedenis en kunst..."