Sjoordastins te Oosternijkerk

Ligging Sjoordastins stond op Jaringahuizen ten noordoosten van Oosternijkerk, gemeente Dongeradeel.

De boerderij op het stateterrein in april 2010

Ontstaan Het ontstaan van de stins is niet bekend.
Geschiedenis De belangrijkste hoofdelingen in Oosternijkerk waren in de 15de eeuw de Sioorda's. De genealogie van deze familie vraagt nader onderzoek. Hessel Sioorda, haudling to Nyatzharka trad in 1487 op als bemiddelaar; in 1487 en 1491 sloot hij zich aan bij verbonden met Dokkum, respectievelijk Groningen. Een gedecoreerd psalmboek met kalenders, deels stammend uit 1340, dat bezit van de Sioorda's was, is bewaard gebleven.

Sjoerd Teakes en zijn vrouw komen een aantal keren in koopakten voor waarbij uit aanduidingen blijkt dat ze al rond 1620 op Sjoorda wonen; steeds wordt toegevoegd Toe Sioorda of Tot Siorda. Zij ouders bewoonden het huis ook al, wat blijkt uit het volgende grafschrift: "Anno 1598 den 10 November sterf d’eerbare Martien Meinertsdr die Huisfrou van Taecke Sioerdsen tot Sioerda out ontrent 40 jaeren leit alhier begraven".
Als in 1640 voor het eerst Stemkohieren opgemaakt worden blijkt inderdaad Sjoerd Teakes als gebruiker op de boerderij met de naam Sjoorda te wonen. Eigenaar is dan jonker Gerrit van Wijtsma uit Ee. Gerrit (1576-1652) was eigenaar van een flink aantal states en boerderijen, waaronder Sjoorda en Op de Grouw bij Oosternijkerk. Via zijn dochter Anna komt Sjoorda in handen van Wytse van Cammingha. Na het overlijden van pachter Sjoerd Taekes in 1671 verkopen zij de state voor 8.134 Caroliguldens aan diens zoon Teake Sjoerds en zijn vrouw Aefke Upts.
Bij de verkoop van Sjoorda-state in 1671 was sprake van de boerderij en 't stins daerop staende. Volgens de verkopers was het goed groot na naem ende faem acht ende t negentich pondemaeten doch t eijnde maete t eijnde gelt tot Costen der Copers te meten van een Landmeter bij de vercopers te nomineren. Er moest dus per pondemaat afgerekend worden en de verkopers zouden om de juiste maat en dus de totale koopprijs te bepalen een landmeter inschakelen die door de kopers betaald moest worden. De volgende koopakte van Sjoorda vinden we pas in 1826. Dat betekent dat de state tot dat jaar steeds door vererving in andere handen is overgegaan.

Of de opmeting van 1671 op een lager aantal pondematen uitkwam of dat er in de loop van de jaren een stuk land is verkocht/geruild is niet bekend. In 1700 staat het goed althans met een oppervlakte van 90,5 pondemaat (33.25 ha) in de boeken in plaats van de 98 waarvan eerder sprake was en is dan eigendom van de kinderen van Ids Jans en Grietje Teakes. Door zijn huwelijk werd Ids boer op Sjoorda. Maar Grietje overleed jong, op achtentwintigjarige leeftijd, in 1682 en ver voor haar vader. Vermoedelijk heeft Teake Sjoerds een bepaling in zijn testament laten opnemen dat zijn nalatenschap voor de kinderen van zijn dochter Grietje bestemd is. Rond 1685 trouwde Ids Jans voor de tweede keer, nu met Sijke Johannes, een dochter van de doopsgezinde Johannes Scheltes en Sjoukje Upts. Sijke Johannes zal rond 1664 in Oosternijkerk geboren zijn. Ze overleed tussen 1749 en 1753, minstens 85 jaar oud.

In 1749 werd ze aangeslagen als Ids Jans wed, boerin voor 150 Caroliguldens en 10 stuivers. Dat betekent dat haar vermogen tussen de 35.000 en 40.000 Caroliguldens zal hebben gelegen. Ze had nota bene in 1739 zelf aangeboden 15 Caroliguldens te betalen! Nu mocht ze het tienvoudige afdragen. In 1687 kochten Ids en Sijke de Feijma sate te Ternaard. We vinden zijn naam dan in de boeken als Ids Jans Sjoorda. Hij is vermoedelijk rond 1650 geboren en overleden in 1711 te Oosternijkerk, rond de 61 jaar oud. De twee boerderijen die Ids Jans beheerde waren dus in feite niet zijn eigendom. De state Sjoorda was van zijn eerste vrouw en de sate Op de Grouw was sinds 1639 in bezit van de grootvader van zijn tweede vrouw, Schelte Teakes. Zelf kochten Ids en zijn tweede vrouw later nog enige boerderijen.
Na het overlijden van Ids Jans werd Sjoorda eigendom van dochter Grietje Idses die rond 1705 trouwde met Cornelis Dirks uit Ee. In 1714 kochten Cornelis Dirks en Grietje Idzes de Itsma sate te Wierum. Deze sate was toen 72 pondematen groot. Cornelis Dirks was van 1711 tot aan zijn dood in 1746 eigenaar van en boer op Sjoorda. De nakomelingen van Grietje en Cornelis lieten in 1811 de naam Sjoorda bevestigen.

Met de Sjoorda’s op Sjoorda liep het trouwens slecht af. In 1770 werd het vermogen van Gertje Tjerks, de weduwe van Jan Cornelis (Sjoorda), nog geschat op f. 28.000,-. In 1780 vertrok ze naar een woning in Oosternijkerk. Haar zoon Cornelis Jans was van 1780 tot 1784 boer geweest op Sjoorda maar toen kwam zijn moeder terug op de boerderij en moest Cornelis vertrekken. Zijn zuster Grietje woonde er nog wel.
In 1787 kwam ook Gertje Tjerks’ zoon Pieter terug. Deze Pieter Jans had er op een boerderij bij Aalzum een potje van gemaakt. Hij had daar vijf jaar huurachterstand met een totale schuld van f. 2.500,-.
Vervolgens loopt het ook op Sjoorda zelf helemaal mis. Er wordt steeds meer geld geleend, in de loop der jaren voor bijna f. 20.000,-! Na 1820 wordt er ook geen rente meer betaald. Dan heeft een schuldeiser er in 1825 genoeg van en stapt naar de rechter. Er blijkt nog een achterstallige schuld van in totaal f.ƒ 5.500,- die de familie niet meer kan betalen. Het wordt boeldag. In eerste instantie worden alleen de roerende goederen verkocht, maar ruim een jaar later ook de boerderij zelf. Wel wordt het Pieter Jans Sjoorda kennelijk gegund er tot aan zijn dood als huurder te blijven wonen. Hij overlijdt in 1828 op 79-jarige leeftijd.

De boerderij met de naam Sjoorda was en is gelegen aan een doodlopende zijweg van de Langgrousterwei die van Oosternijkerk naar Paesens loopt. De huidige boerderij staat er sinds 1928. Het is een sterk verkleinde uitgave van de vorige. Aan de grote huisterp is nog te zien dat hier een flinke boerderij moet hebben gestaan. Rond de boerderij lag in 1832 nog een brede gracht. Het stinsterrein is verhoogd en ligt tussen twee andere terpen. Uit de combinatie van verschillende gegevens blijkt dat deze nederzetting in de Middeleeuwen Jaringahuizen heette.
Bewoners 1487 Hessel Sioorda
1598 Taecke Sioerdsen (pachter)
1640 Gerrit van Wijtsma eig., Sjoerd Teakes gebr.
1652 Anna van Wijtsma en Wytse van Cammingha eig., Sjoerd Teakes gebr.
1671 Teake Sjoerds en Aefke Upts eig. en gebr.
- 1711 Ids Jans en 1) Grietje Teakes 2) Sijke Johannes
1711 - 1746 Grietje Idses en Cornelis Dirks
- 1769 Jan Cornelis Sjoorda en Gertje Tjerks
1770 - Gertje Tjerks, wed Jan Cornelis
Pieter Jans Sjoorda
Huidige doeleinden Op het stateterrein staat een boerderij.
Opengesteld n.v.t.
Foto's
Bronnen Tekst: Jan Leemburg
P.N. Noomen, De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners, 2009
Herma M. van den Berg, De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen
De website hisgis
De Rintjema’s van de Rintjema State Foto 1 Jan Leemburg