Stania State te Reitsum

Ligging Ten noordoosten van Lichtaard, gem. Ferwerderadeel, ligt de terp Stania, een beschermd archeologisch monument, uit de voor-Romeinse ijzertijd. Op de terp stond Staniahuis.
Andere benaming Groot-Stania, ook wel (foutief!) als Hania State vermeld.
Ontstaan Deze stins is gebouwd in of vr de 15e eeuw.
Geschiedenis De boerderij bij Staniahuis werd al in 1511 door de Stania's verpacht. Onder Reitsum brengt in 1511 Peter als meijer van Jeppa to Stanijehuus landen aan; in 1548 is Jan Thijs meijer van de erfgenaam van Jeppe Stania. Ook Claes Jansz to Staniehuijs brengt land aan als meijer van Jeppe Stania's erven. Het Beneficiaalboek vermeldt Stammehuis waar Clard op woont en Stanialanden door Lutke Stania in gebruik.
Onder Niawier komt echter in de Aanbreng van 1511 voor Gerck Stanie kinderen als landheer. Gerck Stanie was een van de edelen die in 1491 een verbond met Groningen sloten (Pax Groningana nr. 47 en 48). Jeppe bovengenoemd was zijn zoon. In 1552 moesten Tjepke Stania en Rijnnert Andries er voor zorgen dat een harnas, spies en degen voor handen waren te Reitsum. Dit zal gelezen moeten worden als Tjepke op Stania als meijer.
Ook in 1578 komt er geen edelman voor te Reitsum (Reg. v. d. Pers. Imp., R. A. Leeuwarden).

Omstreeks 1440 is er sprake van een Taecke Stania die met ene Etheca getrouwd is. Na de dood van Taecke hertrouwde zijn weduwe met Sipcke Beyntema, die de naam Stania van zijn "voorganger" overnam. De zoon van Sipcke heette Abbe Stania. Deze Abbe had twee zoons, Syds te Reytseim en Gercke. Syds te Reytseim had weer een zoon Abbe, die vermoedelijk grietman van Ferwerderadeel is geweest en kinderloos is gestorven.
Gercke Stanye woonde onder Niawier en sloot zich in 1491 bij het verbond met Groningen aan. Hij was de vader van Jeppe Stanye, die Bourgondisch gezind was en in 1511 en 1520 eigenaar van Stania State te Reitsum. Jeppe trouwde met Margaretha van Heemstra uit Oenkerk. Dit paar liet op landerijen van haar ouders te Oenkerk een buitenplaats bouwen bouwen dat ze ook Stania State noemden.
Daarna loopt het geslacht Stania ten einde. Jeppe had nog wel een zoon genaamd Poppe, maar die is jong overleden en met de dood van Jeppe in 1544 stierf het geslacht uit.

Paul Noomen vermeldt dat het goed in 1511 al lang een boerderij was, maar het feit dat de boerderij niet door de landheer zelf werd gebruikt is geen bewijs dat de state toen ook reeds verdwenen was. Op de kaart van Winsemius in 1622 wordt het nog als "adellijk huis" aangegeven. Tot in de 19e eeuw kwam het veelvuldig voor dat de landheer gedurende de zomertijd zijn landgoederen enige tijd kwam bewonen om zich ter plaatse op de hoogte te stellen van de economische gang van zaken. Dat was niet alleen om de boer/beheerder te controleren, maar vaak werd er dan ook overlegd over noodzakelijke reparaties en dergelijke. De meijer en diens vrouw waren meestal ook verantwoordelijk voor het dagelijkse onderhoud van het huis van de landheer.

In 1640 was jonkheer Weleveld eigenaar en Gerrit Pyters gebruiker. In 1698 is het goed eigendom van jonker Sjuck Gerrolt van Burmania, grietman over Wymbritseradeel die in Sneek woont en is Buwe Pyters weduwe meijer van de boerderij. In 1700 is de boerderij 120 pondemaat groot (ca. 44 hectare). In 1728 is het in handen van jonker Julius Ritske van Sixma en wordt het door Tjalling Hansen gebruikt.
In 1718 lag naast de boerderij nog een stinswier die later voor het grootste deel is afgegraven. De huidige boerderij is van het kop-hals-romptype waarvan het voorhuis vernieuwd is.
Bewoners tot 1441 Taecke Stanye
Sipcke Beyntema / Stania
1448, 1467 Abbe Stanye
Syds te Reytseim
Abbe Stanye
1511, 1520 Jeppe Stanye
1548 erfgenaam van Jeppe Stania
1640 jonkheer Weleveld
1698, 1700 jonker Sjuck Gerrolt van Burmania
1728 jonker Julius Ritske van Sixma
Huidige doeleinden Van de State is niets meer terug te vinden. Naast de resten van de stinswier staat een boerderij.
Opengesteld De boerderij is particulier bewoond en niet toegankelijk.
Foto's
Bronnen Tekst: Jan Leemburg
A. Algra, De historie gaat door het eigen dorp
P.N. Noomen, De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners, 2009
Herma M. van den Berg, De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, Ferwerderadeel, 1981
hisgis