Syordema State te Kollum

Ligging Deze Stins/State stond ten westen van Kollum, gemeente Kollumerland, iets ten zuidwesten van Bootsma State.

ansichtkaart van de vijver in het Witwaterbos

Andere benaming Sjordema stins, Sjursma stins, Sjoorda stins, Sjorda state, Sjoerdama state, Sjoerda state, Sjurdema-guet
Ontstaan Bestond reeds in de 15e eeuw, maar is mogelijk reeds eerder ontstaan.
Geschiedenis Sjoorda of Syordema te Kollum is een voorbeeld van een stins die al vroeg werd afgebroken.* De naam komt echter overeen met die van een in mannelijke lijn uitgestorven geslacht dat in vrouwelijke lijn voortleefde in de latere bezitters. Ook in andere dorpen vinden we zulke stinzen. **
In de 15de eeuw komen in Kollum verschillende Sjoerda's voor. Zoals Taekie Sjursma die in 1477 in de kerk werd begraven, Sybe Sjurda, mederechter in 1482, en Tjepcke Sjoerda. Zijn goederen werden in 1517 verbeurd verklaard en aan de veldheer Lubbert Turck gegeven. Dat Tjepcke de stins bewoonde blijkt uit genealogische handschriften waarin vermeld is dat Jens van Siorda of Sjordema van Collum, de dogter van Tjepke Sjiorda op Sjordama-stins aan de Buren met Feyo van Goslinga trouwde. Zij werden in 1501 en 1546 in Driesum begraven, waar zij op Jarichsma hadden gewoond.***
Tjepcke had blijkbaar geen mannelijke afstammelingen, want de state werd eigendom van Tjepcke van Goslinga, zoon van bovengenoemd echtpaar. Hij was getrouwd met Anna van Liauckama.
In 1543 leverde Siurdema guet jaarlijks een ton koren aan de prebende van Sint-Anna; in 1550 hadden de Bootsma's land in Syordema landt. De stins werd in 1630 nog genoemd, maar werd toen niet meer door de eigenaar bewoond. Door Schotanus werd het huis in 1664 nog wel als "edele state" aangegeven. De s(t)ate vererfde van de Goslinga’s achtereenvolgens op de families Liauckama, Aebinga, Bronckhorst, Burmania, Asbeck en Camstra. In 1762 werd de zathe met 50 pondematen land door Maria Alegonda van Camstra, weduwe van Balthazar van Ewsum, verkocht aan Cornelis van Scheltinga die sinds 1742 eigenaar was van de naastgelegen Bootsma State. Diens zoon Martinus begon op de landerijen van Sjoorda en Bootsma een buitenplaats aan te leggen. Deze aanleg werd echter niet voltooid (zie Bootsma State). Een tijdgenoot van Martinus roemde het wèl voltooide deel van het park “in welke” zo schrijft hij “smaak en bevalligheid heerschen en het nuttige met het vermakelijke in eenen hoogen graad vereenigd is. Kronkelende beekjes, in welke het water door een kunstwerktuig in beweging gehouden wordt, doorkruisen dit heiligdom der Natuur, en brengen niet weinig toe tot vermeerdering van deszelfs vermakelijkheid”. Verder verhaalt hij dat er ook “eene van boomwortelen zamengestelde hermitage” was en “een kunstdal, omgeven door opgeworpene heuvelen van ongelijke hoogte”. Eekhoff geeft in 1847 op zijn kaart de vijver het Witwater, die eraan herinnerde, nog aan en Andreae noemt naast deze vijver nog “enkele hoogten” die toen nog zichtbaar waren.
Omstreeks 1838 stonden op de oude standplaats een huis en een schuur, toen bewoond door de ontvanger Kelly.

Volgens Andreae was de stins oorspronkelijk hoog gelegen en rond 1880 was door de gedeeltelijk afgegraven terp de standplaats nog duidelijk te herkennen.

* Eekhoff en Schotanus geven op hun kaart het terrein van *Abbema ten onrechte de naam Sjoorda. [Zie Andreae, Plaatsbeschrijving, II, 133.]
** Denk bijvoorbeeld aan *Tzigera en *Bolta in Holwerd, en *Ipsma te Niawier.
*** Andreae, Plaatsbeschrijving, I, 126. De Sjoerda's waren verwant aan de Jarichsma's te Driesum.
Bewoners tot 1477 Taekie Sjursma (?)
1482 Sybe Sjurda
1517 Tjepcke Sjoerda
Tjepcke van Goslinga
familie Van Liauckama
familie Van Aebinga
familie Van Bronckhorst
familie Van Burmania
familie Van Asbeck
tot 1762 Maria Alegonda van Camstra
vanaf 1762 Cornelis van Scheltinga
Martinus van Scheltinga
Huidige doeleinden Van de Stins/State is niets meer terug te vinden.
Opengesteld n.v.t.
Foto's Kaartje met de States rond Kollum
Bronnen Tekst: Jan Leemburg
“Kollumerland en Nieuw Kruisland” door mr. A.J. Andreae, 1883-1885
“De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners”, P.N. Noomen, 2009
Foto 1: collectie Tresoar
Afb. 1: Website van Hisgis