Waltahuis te Sneek

Ligging Deze stins stond in Sneek, gemeente Wymbritseradeel. Grote delen ervan zijn nog terug te vinden in het Stadhuis, Marktstraat 5, 7 en 9.

Schets van het Waltahuis door Cornelis Pronk uit 1747

Ontstaan Deze stadsstins werd in 1540 gebouwd.
Geschiedenis Deze stins stond aan de westelijke zijde van het stadhuis. Het was een stadsstins, die in 1540 gebouwd werd in opdracht van Taeke van Walta.
Het huis had een L-vormige plattegrond, bestond uit twee bouwlagen en was voorzien van een hoge toren (traptoren) met ui-vormige bekroning. Hier omheen was een muur aangebracht met poort.

De ene vleugel van het huis stond dwars op de Marktstraat en was voorzien van een trapgevel, die bij de ingrijpende verbouwing in 1856 in opdracht van de drukker-uitgever J.F. van Druten verdwenen is. Gelijktijdig met het verdwijnen van de trapgevel, verdween ook de traptoren en werd op het voorplein een nieuwe vleugel bijgebouwd met een lange lijstgevel. Hierdoor verdween de oorspronkelijke vleugel, evenwijdig aan de Marktstraat en gedekt met een zadeldak, uit het gezicht.
Bij de verbouwing in 2005 is de stins weer in oorspronkelijke staat teruggebracht, waarbij wel de lijstgevel uit 1856 behouden bleef. Het voorplein is nu een met gedeeltelijk met glas gedekt binnenplein geworden. De fundering van de traptoren was nog aanwezig en is doormiddel van een glasplaat in de vloer zichtbaar gemaakt. De traptoren is niet hersteld, maar daarvoor in de plaats is er een moderne spiltrap aangebracht.
Gedeelten van het huidige gebouw zijn ossenbloedrood geverfd; volgens kleuronderzoek was de stins oorspronkelijk in deze kleur geverfd.

Achter de stins werd rond het midden van de 16e eeuw een klein gebouw gebouwd. Deze uitbouw staat op een kelder met kruisgewelven en werd gebouwd voor Georges de Lalaing graaf van Rennenberg (1550-1581), die in 1577 benoemd tot stadhouder van Fryslân. Als de stadhouder dan in Sneek verbleef, kon hij daar verblijven. Deze uitbouw heet nu naar deze stadhouder de Rennenbergkamer.

Van de stins is een tekening bewaard gebleven uit 1747, gemaakt door Cornelis Pronk. Men twijfelde echter altijd aan de betrouwbaarheid van deze tekening. Naast de traptoren zien we op deze tekening een niet (meer) aanwezig venster. In 2005 werd ook het dak gerestaureerd en toen werd onder het pleisterwerk aan de binnenkant van de muur een boogje ontdekt door één van de bouwlieden. Op deze plaats moest volgens de tekening uit 1747 het raam hebben gezeten! Door deze ontdekking wordt nu vermoed, dat ook het poortje en de toren waarheidsgetrouw zijn.
Bij de restauratie werden in de achtergevel twee vensters gevonden, die waarschijnlijk het oudste deel van de stins vormen. Bij de aankoop is 1540 van grond door Taeke van Walta, staat vermeld dat hij er "een huys ende camer mit den schuyr ende zyn toebehoren, staende op de merckstraet" bijkocht.

Dit "huys ende camer" was een vierkante stins, die pas in 1547 bij de uitbreiding van de Waltastins door Taeke werd geïntegreerd in het geheel. Toen ontstond de L-vorm, waarbij dit oude deel van nieuwe vensters werd voorzien, om een eenheid te creëren. Bij de restauartie in 2005 zijn deze twee vensters weer in ere hersteld. Zelfs de originele vensterbank bestaande uit een kleurig patroon van sierstenen waren nog aanwezig.
De twee vensters waren in de 18e eeuw dichtgemetseld om plaats te maken voor grotere vensters. Deze grotere vensters waren echter totaal verkeerd geplaatst en hebben het gebouw verzwakt. Ze zijn daarom bij de huidige restauratie weer dichtgemetseld.

Tot slot werd bij de restauratie in deze achtermuur een nog ouder venster gevonden. Dit venster is ouder dan 1540 en zou zelfs uit de 13e eeuw kunnen stammen. Het venster zit lager dan de vensters uit 1547 en hieruit blijkt dat vloer van de oorspronkelijke stins op een lager niveau lag. De oude stins had waarschijnlijk een laag souterrain met daarboven een hoge zaal.

Deze State lijkt sterk op het later gebouwde Albardabuis of Hooghuis.
Bewoners 1540 Taeke van Walta
1856 J.F. van Druten
- 2005 galerie BAS
2005 Gemeente Sneek
Huidige doeleinden Resten van de State zijn nu onderdeel van het stadhuis van Sneek.
Opengesteld Het gebouw is niet vrij toegankelijk.
Foto's
Bronnen Tekst: Stinsen en States, adellijk wonen in Friesland, 1992
Site van de Gemeente Sneek
Afb. 1: Stinsen en States, adellijk wonen in Friesland, 1992